FCA (Free Carrier) nedir?
FCA, satıcının ihracat işlemlerini tamamlayıp eşyayı alıcının seçtiği taşıyıcıya teslim ettiği, esnek ve çok taşıma türüne uygun bir Incoterm'dir. Konteyner ve karayolu sevkiyatlarında FOB yerine önerilen modern kuraldır; doğru kullanımın anahtarı belirlenen teslim yerinin tam ve net yazılmasıdır.
FCA (Free Carrier / Taşıyıcıya Teslim), Incoterms 2020 kapsamında satıcının eşyayı ihracat gümrüklemesi yapılmış halde, belirlenen yerde alıcının atadığı taşıyıcıya teslim ettiği teslim şeklidir; riziko ve teslim noktasına kadarki maliyet bu teslimle alıcıya geçer ve her taşıma türünde kullanılabilir.
Riziko ve maliyet nerede geçer
FCA'da geçiş noktası, belirlenen yerin neresi olduğuna göre iki ayrı senaryoda netleşir. Doğru noktayı bilmek hasar ve masraf sorumluluğunu belirler.
- Teslim yeri satıcının kendi tesisiyse: eşya, alıcının gönderdiği araca yüklendiğinde teslim edilmiş sayılır; riziko o anda alıcıya geçer.
- Teslim yeri başka bir nokta ise (liman terminali, kargo deposu, lojistik merkezi): eşya, satıcının kendi aracında, boşaltılmaya hazır şekilde alıcının taşıyıcısının emrine bırakıldığında teslim edilmiş sayılır; boşaltma alıcıdadır.
- Maliyet, riziko ile aynı noktada bölünür: satıcı teslime kadarki masrafları ve ihracat gümrüklemesini, alıcı ise ana taşıma (navlun), sigorta ve ithalat masraflarını üstlenir.
- CPT ve CIP'ten farkı: FCA'da ana navlunu alıcı öder; satıcı varış yerine kadar taşımayı üstlenmez.
Ne zaman kullanılır
FCA, taşıma kontrolünü alıcıda bırakmak istediğin ve konteyner ya da çok modlu sevkiyat yaptığın durumlar için uygundur.
- Konteynerli yükler: eşya gemiye değil terminale/depoya teslim edildiğinden, FOB yerine FCA teknik olarak doğru kuraldır.
- Karayolu, havayolu, demiryolu ve çok modlu taşımalar: tek kuralla tüm taşıma türlerini kapsar.
- Alıcının kendi taşıma anlaşması veya navlun indirimi olduğu durumlar: taşıyıcıyı alıcı atar.
- Mikro ihracat ve hızlı kargo sevkiyatları: eşya kargo operatörünün terminaline FCA ile teslim edilebilir.
Dikkat edilmesi gerekenler ve sık hatalar
FCA'da hataların çoğu, teslim yerinin belirsiz yazılmasından ve akreditifle yaşanan konşimento sorunundan kaynaklanır.
- Yeri eksik yazmak: "FCA İstanbul" yetmez; "FCA Sabiha Gökçen kargo terminali" veya "FCA İkitelli satıcı deposu, Incoterms 2020" gibi tam adres yazılmalıdır.
- Akreditif sorunu: FCA'da satıcı eşyayı taşıyıcıya teslim eder ama "on-board" (gemiye yüklendi) konşimentoyu kendiliğinden alamaz; akreditif on-board konşimento istiyorsa rezerv riski doğar.
- Incoterms 2020 çözümü: taraflar anlaşırsa alıcı, taşıyıcıya satıcı lehine on-board konşimento düzenlemesi talimatı verebilir; bu opsiyon sözleşmede açıkça belirtilmelidir.
- Boşaltma karışıklığı: teslim yeri satıcı tesisi dışındaysa boşaltma alıcının sorumluluğundadır; bunu peşinen netleştir.
- Sigorta boşluğu: FCA satıcıya sigorta zorunluluğu getirmez; ana taşıma riskini alıcı taşır, kendi poliçesini yaptırmalıdır.
Sighthem ile ilişkisi
Sighthem'de Incoterm, satış sürecinin başında proforma ve teklif aşamasında seçilir; böylece riziko ve maliyet sınırı ticari belgelere baştan doğru yansır.
- Proforma/teklifte FCA ve belirlenen yer alanı doldurulur, ticari faturaya aynı şekilde taşınır.
- İhracat gümrüklemesi satıcıda olduğundan GTIP ve gümrük bilgileri ürün kartında tutulur.
- FCA teslimiyle alıcının taşıyıcısına geçen sevkiyatın taşıma ve gümrük belgeleri (konşimento, çeki listesi, menşe belgeleri) sevkin belge setinde izlenir.
- Teslim yerinin tam yazılması ve belge tutarlılığı, akreditif rezervlerini ve geç teslim cezalarını önlemeye yardımcı olur.
Sık Sorulan Sorular
FCA ile FOB arasındaki fark nedir?
FOB yalnızca denizyolu içindir ve riziko eşya yükleme limanında gemiye yüklendiğinde geçer. FCA ise her taşıma türünü kapsar ve riziko, belirlenen yerde (terminal, depo, satıcı tesisi) alıcının taşıyıcısına teslimde geçer. Konteynerli yükler gemiye değil terminale teslim edildiği için, bu sevkiyatlarda doğru kural FOB değil FCA'dır.
FCA'da ihracat ve ithalat gümrüklemesi kimde?
İhracat gümrüklemesi ve izinleri satıcının sorumluluğundadır. İthalat gümrüklemesi, vergileri ve varış ülkesindeki işlemler ise alıcıya aittir. Ana taşıma navlununu da alıcı öder.
FCA'da teslim yerini neden tam yazmak gerekir?
Çünkü riziko ve maliyetin geçtiği nokta doğrudan belirlenen yere bağlıdır. "FCA İstanbul" gibi belirsiz bir ifade, teslimin satıcı deposunda mı yoksa bir terminalde mi olduğunu ve boşaltmanın kimde olduğunu muğlak bırakır. "FCA Sabiha Gökçen kargo terminali, Incoterms 2020" gibi tam yer, anlaşmazlığı önler.
FCA akreditifle birlikte kullanılır mı?
Kullanılır, ancak akreditif çoğu zaman "on-board" (gemiye yüklendi) konşimento ister ve FCA'da satıcı eşyayı taşıyıcıya teslim ettiği için bu belgeyi kendiliğinden elde edemez. Incoterms 2020 buna çözüm getirir: taraflar anlaşırsa alıcı, taşıyıcıya satıcı lehine on-board konşimento düzenlemesi talimatı verebilir. Bu opsiyon sözleşmede açıkça belirtilmelidir.
Incoterm seçimini proforma ve teklif aşamasında netleştir, sevk belgelerini tek akışta izle. Sighthem'i 14 gün ücretsiz dene.
Tüm sözlük · İhracat CRM · 14 gün ücretsiz dene · Fiyatları gör